Toprak yok, tarla yok ama üretim var! İstanbul’da bir ortaokul laboratuvarında kurulan topraksız tarım sistemi (hidroponik sistem), öğrencileri yalnızca bitki yetiştirmeye değil aynı zamanda yeni ürünler geliştirmeye de yönlendiriyor. FMV Florya Işık İlköğretim Okulu ortaokul öğrencileri, üç yıldır sürdürdükleri çalışmalarla yetiştirdikleri bitkilerden sabun, krem ve şampuan üretirken, bu yıl reyhan bitkisinden sıvı baharat geliştirmeyi başardı. 8–14 Mart Bilim ve Teknoloji Haftası’nda dikkat çeken bu proje, gençlerin bilimsel düşünceyi üretime dönüştürdüğü örnek çalışmalardan biri olarak gösteriliyor.
8–14 Mart Bilim ve Teknoloji Haftası, gençlerin bilime olan merakını ve üretim gücünü görünür kılan örneklerle anlam kazanıyor. FMV Florya Işık İlköğretim fen bilimleri laboratuvarında üç yıldır sürdürülen proje kapsamında ortaokul öğrencileri, bitkileri toprak kullanmadan yetiştiriyor; ardından bu bitkilerden kozmetik ve gıda ürünleri geliştiriyor.
Tohumdan çimlenmeye, hasattan bitki özütü elde etmeye kadar uzanan süreçte öğrenciler, bir fikrin bilimsel araştırmadan ürün geliştirmeye kadar tüm aşamalarını uygulamalı olarak deneyimliyor.
Toprak yok, üretim var
Okulun fen bilimleri laboratuvarında kurulan hidroponik sistem, klasik tarım yöntemlerinden farklı olarak bitkilerin toprak yerine besin açısından zengin su içinde yetişmesini sağlıyor. Katlı ve dikey olarak tasarlanan sistem sayesinde sınırlı bir alanda çok sayıda bitki yetiştirilebiliyor.
Sistemin merkezinde bulunan besin tankındaki çözeltinin motor yardımıyla dikey borulara pompalanmasıyla çalışan kapalı devre yapı, hem su tasarrufu sağlıyor hem de kontrollü üretim imkânı sunuyor. Öğrenciler her gün düzenli olarak suyun pH ve besin değerlerini ölçerek bitkilerin gelişimini takip ediyor. Böylece bilimsel ölçüm, veri toplama ve analiz süreçleri doğrudan uygulama içinde öğreniliyor.
Maruldan sabun ve krem üretildi
Projenin ilk yılında öğrenciler hidroponik sistemde yetiştirilen marulları kullanarak dikkat çekici bir çalışma gerçekleştirdi. Hasat edilen ürünlerin bir kısmı okul yemekhanesinde değerlendirilirken, bir kısmı laboratuvarda bitki özütü çalışmalarında kullanıldı.
Elde edilen marul özütlerinden doğal içerikli sabun ve nemlendirici krem üretildi. “Hidroponik Sistemle Yetiştirilen Marullardan Sabun ve Krem Yapımı” adlı proje, Eyüboğlu Fen Bilimleri Proje Yarışması’nda birincilik elde ederek önemli bir başarıya imza attı.
Maruldan geliştirilen şampuan TÜBİTAK’ta derece aldı
İkinci yıl proje daha ileri bir aşamaya taşındı. Bu kez marullar tohumdan yetiştirildi ve bitkilerden elde edilen özütler kozmetik ürün geliştirme çalışmalarında kullanıldı. Yapılan araştırmalar ve laboratuvar çalışmaları sonucunda öğrenciler, formülasyonu tamamen kendilerine ait olan bitkisel içerikli bir şampuan geliştirdi.
“Işık Marul Özlü Şampuan” adı verilen proje, TÜBİTAK Avrupa Bölge Sergisi’nde 2 bin 198 proje arasından seçilerek Avrupa Bölgesi’nde ilk 13 proje arasına girdi ve bölge finalinde ikincilik derecesi elde etti. Aynı proje ALKEV Fen Bilimleri Proje Yarışması’nda “Genç Bilim İnsanı” ödülüne layık görülürken, Başakşehir İnovasyon Proje Yarışması’nda da yüzlerce proje arasından derece elde etti.
Reyhandan doğal sıvı baharat geliştirildi
Projenin üçüncü yılında çalışmalar gıda güvenliği ve sürdürülebilir üretim teması üzerine yoğunlaştı. Hidroponik sistemde yetiştirilen reyhan bitkilerinden doğal sıvı baharat üretme çalışmaları başlatıldı.
Açıkta satılan toz baharatların nem ve hijyen kaynaklı riskleri göz önünde bulundurularak geliştirilen bu model kapsamında reyhan bitkileri kurutulup özütlenerek zeytinyağı, ceviz yağı ve keten tohumu yağı gibi taşıyıcı yağlarla formüle edildi. Ortaya çıkan ürün cam şişelerde saklanabilen, küflenme riski taşımayan ve yemeklere doğal aroma kazandıran yenilikçi bir baharat alternatifi sunuyor.
Öğrenciler tarafından geliştirilen bu proje için TÜBİTAK ve TEKNOFEST yarışmalarına başvurular gerçekleştirildi.
Yüzde 90 su tasarrufu sağlıyor
Hidroponik sistem yalnızca eğitim açısından değil, sürdürülebilir üretim açısından da dikkat çekiyor. Geleneksel tarım yöntemlerine kıyasla yüzde 90’a varan su tasarrufu sağlayan bu sistemde toprak kullanılmadığı için yabani ot ve zararlı böcek sorunu da ortadan kalkıyor.
Kapalı ortamda yürütülen üretim sayesinde bitkiler mevsimden bağımsız olarak yıl boyunca yetiştirilebiliyor. Bu yönüyle hidroponik sistem, geleceğin tarım teknolojileri arasında gösteriliyor.
Yeni hedef okul serası
FMV Florya Işık İlköğretim’de yürütülen çalışmaların önümüzdeki dönemde daha da genişletilmesi planlanıyor. Okul bahçesinde kurulması planlanan sera ile çiçekli bitkilerin yetiştirilmesi, tıbbi ve aromatik değeri yüksek bitkilerin üretimi ve bu bitkilerden yeni katma değerli ürünlerin geliştirilmesi hedefleniyor.
