BATIYAKASI Medya stajyerlerinden Üniversite öğrencisi Yalçın Şahin’in araştırma yazıları devam ediyor. Aynı zamanda yazar olan Yalçın Şahin bu kez Fransız Yeni Dalga Sineması’nı kaleme aldı.
Kastamonu Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo, Televizyon, Sinema Bölümü öğrencisi olan Yalçın Şahin’in araştırma yazıları devam ediyor. ‘’ANLATICILAR’’ ve ‘’DEVRİM’’ isimli kitabı bulunan, yazarlığının yanı sıra araştırma yazılarıyla dikkat çeken üniversite öğrencisi Yalçın Şahin’in Fransız Yeni Dalga Sineması ve gelişimi üzerine yazdığı araştırma yazısı;
Fransız Yeni Dalga Sineması: 1958 ve 1964 yılları arasında bir grup genç yönetmen bir araya gelerek film yazıp yönetmiştir. Bu filmler hızlı bir şekilde “Fransız Yeni Dalgası” olarak ortaya çıkmıştır. Filmlerdeki anlatılar genellikle genç izleyicileri hedeflemiş ve işlenen konular baştan çıkarıcılık, ihanet ve cinsel temalar olmuştur (Badley, Palmer, & Schneider, 2016).
Bu yönetmenlerin Cahiers du Cinéma dergisinde yazmaktan başka ortak noktaları oldukça azdı. Hepsi sinemayı seviyordu ama uygulama biçimleri birbirinden farklıydı (Odabaş, 1994). André Bazin’in kuramı ve fikir öncülüğünde kurulan Cahiers du Cinéma’da sinema yazarlığı yapan Jean-Luc Godard, François Truffaut, Claude Chabrol, Éric Rohmer, Jacques Rivette gibi Yeni Dalgacı sinemacılar, Fransız Sinematek’inde izledikleri filmler hakkında eleştiriler ve kuramsal yazılar yayınladılar. Fransız Yeni Dalgası’nda diğer sinemasal akımların yanı sıra kuramcılar ve uygulamacılar birbirlerinden farklı kişilerdi. Ancak bu iki grup da sürekli temas ve iletişim içindeydi (Gediz, t.y, s. 4).
Fransa’da dünya savaş yılları boyunca Amerikan savaş filmleri yasaktı. Savaştan sonra bu filmler izlenmeye başlandı. Hollywood anlatım tarzı, bir grup genç sinemacı tarafından benimsendi. Yeni Dalga’nın oluşmasında bir diğer neden ise, o dönem Kültür Bakanı olan André Malraux tarafından çıkarılan Film Yardım Yasasıdır. Bu yasa şu görüşle ortaya çıktı: “Devlet sinemayı denetlemek için değil, ona hizmet için vardır.” Bu görüşü ortaya atan kişi André’dir (Yıldırım & Can, 2019). Malraux, 1959 yılında her tür filme %13 oranında parasal yardımı öngören Film Yardım Yasası’nı (Loi d’Aide) çıkarmıştır. Yeni Dalga hareketinin ivme kazanmasına yol açan bu çıkış, aynı zamanda Sinematek’in arşiv bölümünü ve teknik donanımını genişletmesine yardımcı olmuştur (Kurt, 2025, s.15).
Yeni Dalga akımında klasik olay örgüsü ve buna bağlı kronolojik zaman algısı yoktur. Yılmaz bunu Henri Bergson’un zaman kavramı üzerinden şöyle açıklar:
“Sinema, zaman ve mekanı bir araya getirmekte, bu açıdan zaman ve mekân sanatı olmaktadır. Geleneksel anlatı sinemasında belirli bir olay örgüsü bulunmaktadır. Zaman ise, homojen bir yapıdadır ve kronolojik sırada ilerlemektedir. Yönetmenler kronolojik zaman yapısını reddetmektedir. Filmlerinde geçmiş, şimdi ve gelecek zaman birbirinin içine karışmaktadır” (Yılmaz, 2017, s.4).
1959 yılında düzenlenen Cannes Film Festivali’nde “Yeni Dalgacılar” dikkat çekmiştir. Bunun sebebi, bu yönetmenlerin aynı dönemde ortaya çıkmış olmalarıdır. Marcel Camus, Orfeu Negro (Siyah Orfe) filmiyle festivalin büyük ödülünü kazanırken, François Truffaut 400 Darbe adlı filmiyle “En Başarılı Rejisör” ödülünü almış; Alain Resnais ise Hiroshima mon amour (Hiroşima Aşkım) adlı filmiyle Uluslararası Eleştirmenler Ödülü’ne layık görülmüştür (Onaran, 2012, s. 153).
Yeni Dalga’nın Özellikleri
Yenilikçi Yönetmenlik ve Hikâye Anlatımı: Yeni Dalga filmleri, hikâye anlatımı ve yönetmenliğe yenilikçi yaklaşımlarıyla öne çıkar. Yönetmenler sıklıkla alışılmadık düzenleme tekniklerini, hafif kameralarla dış mekân çekimlerini ve kendiliğindenliği ve gerçekçiliği vurgulayan hikayeleri kullanmışlardır.
Diyalog ve sinema dili: Bu filmlerdeki diyaloglar gündelik dile daha yakın olup, edebi üslubu terk ederek daha doğal ve gerçekçi bir ifadeye yönelmiştir. Bu, dilin günlük yaşamı yansıttığı Godard’ın Nefessiz adlı eserinde görülür.
Fransız Sinemasına Etkisi
Yeni Dalga, Fransız sinemasının manzarasını kökten değiştirmiş; daha fazla sanatsal özgürlüğün ve yeni yeteneklerin ortaya çıkmasının yolunu açmıştır. Hareket 1960’larda ivme kaybetmiş olsa da mirası, önde gelen realistlerin çalışmalarıyla yaşamaya devam etmektedir (Médiathèque Vallée Sud, t.y.).
Sonuç
Fransız Sinema Yeni Dalga akımı, hiç şüphe götürmez ki Fransız sinemasına birçok yenilik katmıştır. Özellikle kameranın sokağa çıkması ve akımın yönetmenlerinin farklı bakış açılarıyla film yapmaları hem dünya sinemasına hem de ulusal sinemalara değer katmıştır.
Kaynakça
Gediz, U. (n.d.). Kameranın isyanı: Fransız Yeni Dalga Sineması’nı oluşturan olgular.
Karakaş, A. E. (n.d.). Fransız Yeni Dalga ve Alain Resnais Sineması.
Kurt, Ş. (2025). Yeni Dalga sinemasının oluşumunda etkili kurumlar ve tarihsel süreçler. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 11(21), 9–31.
Odabaş, B. (1994). Fransız sinemasında Yeni Dalga. Marmara İletişim Dergisi, [Cilt/sayı bilgisi yok].
Yıldırım, E., & Can, A. (2019). Fransız Yeni Dalga sineması içinde yenilikçi bir yönetmen: Jean-Luc Godard filmlerinin ideolojik boyutu. Selçuk İletişim, 12(1). https://doi.org/10.18094/josc.468645
Yılmaz, D. (2017). Les Amants Réguliers – Sıradan Âşıklar filmi ve Fransız Yeni Dalga akımının etkisi.
Badley, L., Palmer, R. B., & Schneider, S. J. (2016). Dünya sinemasında akımlar (S. Yılmaz, Çev.). Doruk Yayınları.
Onaran, A. Ş. (2012). Sinemaya giriş. Agora Kitaplığı.
Ek kaynak (web):
Médiathèque Vallée Sud. (n.d.). La Nouvelle Vague au cinéma. https://mediatheques.valleesud.fr/les-mediatheques/bagneux/catalogue/selections/la-nouvelle-vague-au-cinema
